Dấu hiệu trẻ bị mù màu: phụ huynh có thể nhận biết thế nào
Trẻ bị mù màu thường không biết mình nhìn khác, vì từ nhỏ bé đã quen với cách mình thấy. Nhiều bé chỉ được phát hiện khi đi học hoặc khi khám sức khỏe. Quan sát đơn giản ở nhà có thể giúp phụ huynh nghi ngờ sớm và đưa bé đi kiểm tra.
Vì sao trẻ ít khi tự nói mình nhìn lẫn màu?
Trẻ không có thang so sánh. Với bé, màu mình thấy là "bình thường". Bé còn học cách đoán đúng bằng độ sáng, thứ tự bút trong hộp hoặc đồ vật quen thuộc (lá cây thì màu xanh, quả cà chua thì màu đỏ). Vì vậy dấu hiệu thường kín đáo và dễ bị cho là "bé còn nhỏ, chưa thạo màu".
Dấu hiệu thường gặp ở trẻ
- Tô màu khác thường: cỏ màu nâu, mặt trời xanh, da người màu hơi xám. Sai màu lặp đi lặp lại chứ không chỉ một lần.
- Lẫn màu bút: nhầm bút xanh lá với bút nâu, bút đỏ với bút cam hoặc xanh lá, hồng với xám.
- Khó gọi tên màu: đến tuổi biết màu mà vẫn gọi sai nhiều màu, trong khi các bạn cùng tuổi gọi đúng.
- Khó phân biệt trái cây chín – xanh, hoặc thịt chín – sống.
- Khó theo bài có dùng màu: bản đồ, biểu đồ, bài tập "nối màu giống nhau".
- Chọn đồ chơi, quần áo màu lạ, hoặc phụ thuộc người lớn khi chọn màu.
Một dấu hiệu đơn lẻ chưa nói lên điều gì. Nếu thấy nhiều dấu hiệu lặp lại, hoặc trong nhà có người bị mù màu, nên kiểm tra sắc giác cho bé.
Thử đơn giản ở nhà
Phụ huynh có thể làm vài bước nhẹ nhàng, không biến thành "bài kiểm tra căng thẳng":
- Chơi trò xếp bút hoặc khối đồ chơi theo màu, trong ánh sáng tự nhiên hoặc đèn sáng đều.
- Hỏi tên màu của vài món đồ quen thuộc. Hỏi cả những màu dễ lẫn như đỏ, xanh lá, nâu, cam.
- Cho bé xem bài kiểm tra sắc giác trên website của Hệ thống Y tế GEMs nếu bé đã nhận biết được chữ số.
Không nên đặt câu hỏi dồn dập hay để bé cảm thấy mình bị chê. Mục tiêu chỉ là quan sát.
Kiểm tra chính thức khi nào, ở đâu?
Nên kiểm tra sắc giác khi bé có dấu hiệu nghi ngờ, khi có người thân bị mù màu, và có thể kết hợp trong lần khám mắt trước khi vào lớp 1. Kiểm tra tại cơ sở nhãn khoa dùng sách thử mù màu Ishihara, có hướng dẫn về ánh sáng và khoảng cách, nên đáng tin hơn bài thử trên màn hình.
Với trẻ nhỏ chưa biết số, bác sĩ có thể dùng các tấm hình hoặc đường nét thay cho chữ số. Đồng thời, bác sĩ sẽ khám thị lực và đáy mắt để loại trừ các nguyên nhân khác ảnh hưởng đến việc nhìn màu.
Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai, Bệnh viện Mắt Kon Tum và chuyên khoa mắt tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng đều kiểm tra sắc giác cho người bệnh bằng sách thử mù màu Ishihara, bộ tấm chấm màu chuẩn được dùng rộng rãi trong nhãn khoa.
Nếu bé bị mù màu, gia đình nên làm gì?
- Báo cho giáo viên để tránh các hoạt động chỉ dựa vào màu (ví dụ chấm bài bằng bút đỏ trên nền xanh lá).
- Dán nhãn tên màu hoặc số thứ tự lên bút, đồ dùng học tập.
- Dạy bé nhận biết bằng vị trí và thứ tự (đèn giao thông: trên đỏ, giữa vàng, dưới xanh).
- Tìm hiểu sớm về yêu cầu sắc giác của một số ngành nghề để bé định hướng phù hợp.
- Đi khám lại theo hẹn nếu bác sĩ phát hiện nguyên nhân khác.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì kiểm tra sắc giác được?
Có thể sàng lọc khi bé đã biết gọi tên màu hoặc nhận biết số, thường từ khoảng 4 – 5 tuổi. Bác sĩ có thể dùng tấm hình cho trẻ nhỏ hơn.
Bé gọi sai tên màu có phải mù màu không?
Chưa chắc. Trẻ nhỏ có thể chưa thuộc tên màu. Nếu bé lẫn màu lặp đi lặp lại hoặc có người nhà bị mù màu, nên kiểm tra.
Mù màu ở trẻ có ảnh hưởng học tập không?
Có thể gây khó ở các bài dùng màu như bản đồ, biểu đồ. Khi giáo viên và phụ huynh biết sớm, bé thường thích nghi tốt.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.
