Mù màu là gì: các loại, nguyên nhân và cách nhận biết

Mù màu thật ra là gì?

Võng mạc ở đáy mắt có các tế bào nón, giúp nhìn màu. Ở người bình thường có ba loại tế bào nón, mỗi loại nhạy với một vùng ánh sáng: đỏ, lục (xanh lá) và lam (xanh dương). Não so sánh tín hiệu từ ba loại này để tạo ra cảm nhận màu sắc.

Khi một loại tế bào nón thiếu hoặc hoạt động kém, tín hiệu bị lệch và một số màu bị nhìn giống nhau. Vì vậy, nhiều chuyên gia dùng cụm "thiếu sắc giác" hoặc "rối loạn sắc giác" cho chính xác. Người bị thường không nhìn thế giới đen trắng như nhiều người lầm tưởng.

Các loại mù màu thường gặp

• Mù màu đỏ – lục: là dạng thường gặp nhất. Người bệnh dễ lẫn đỏ với xanh lá, cam với xanh lá, nâu với xanh rêu. Dạng này chia nhỏ theo loại tế bào nón bị ảnh hưởng.
• Mù màu xanh dương – vàng: ít gặp hơn. Người bệnh khó phân biệt xanh dương với xanh lá hoặc vàng với tím nhạt.
• Mù màu hoàn toàn: rất hiếm. Người bệnh nhìn màu rất kém và thường kèm giảm thị lực, sợ ánh sáng, cần được khám chuyên khoa kỹ.

Mức độ cũng khác nhau: có người chỉ giảm nhẹ khả năng nhận biết màu ("yếu màu"), có người lẫn màu rõ rệt trong sinh hoạt.

Nguyên nhân: bẩm sinh hay mắc phải

Mù màu bẩm sinh

Phần lớn các trường hợp là do di truyền và có từ lúc sinh ra. Dạng đỏ – lục thường liên quan đến nhiễm sắc thể X, nên gặp ở nam nhiều hơn nữ. Mù màu bẩm sinh thường ổn định theo thời gian, không nặng lên theo tuổi.

Giảm nhận biết màu mắc phải

Một số người bình thường từ nhỏ nhưng về sau nhìn màu kém đi. Nguyên nhân có thể là:

• Bệnh võng mạc hoặc hoàng điểm, bệnh thần kinh thị giác.
• Glôcôm, biến chứng mắt do đái tháo đường.
• Đục thủy tinh thể, khiến màu nhìn ngả vàng, xỉn đi.
• Một số thuốc hoặc hóa chất có thể ảnh hưởng thần kinh thị giác hoặc võng mạc.
• Chấn thương mắt hoặc đầu, tuổi cao.

Khác với dạng bẩm sinh, dạng mắc phải có thể thay đổi theo bệnh nền và thường là dấu hiệu cần đi khám mắt sớm. Không tự ngừng thuốc đang dùng mà chưa hỏi bác sĩ.

Ai có nguy cơ cao?

• Nam giới, đặc biệt khi trong gia đình có người nhìn lẫn màu (ông ngoại, cậu, anh em trai).
• Người mắc bệnh võng mạc, thần kinh thị giác, glôcôm hoặc đái tháo đường lâu năm.
• Người cao tuổi, người bị đục thủy tinh thể.
• Người dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng thị giác kéo dài theo chỉ định của bác sĩ. Nên đi khám mắt định kỳ theo hướng dẫn.

Nhận biết sớm: những dấu hiệu gợi ý

• Hay chọn nhầm màu khi tô vẽ, mặc đồ hoặc phối màu.
• Khó phân biệt chín – xanh của trái cây, thịt sống – chín, hoặc màu của đèn báo.
• Nhìn bản đồ, biểu đồ nhiều màu khó hơn người xung quanh.
• Người thân nhận xét "màu này mà không thấy à".

Người bị thường thích nghi bằng cách đoán theo vị trí, độ sáng hoặc thứ tự màu, nên có thể không nhận ra mình khác biệt cho đến khi đi học hoặc khám sức khỏe. Bài kiểm tra màu sắc đơn giản trên website của Hệ thống Y tế GEMs giúp sàng lọc ban đầu, nhưng không thay thế kiểm tra chuyên khoa.

Chẩn đoán tại cơ sở mắt

Bác sĩ thường hỏi tiền sử gia đình, thuốc đang dùng, bệnh mắt đã có, rồi khám thị lực và đáy mắt để loại trừ nguyên nhân mắc phải. Sắc giác được kiểm tra bằng các bộ tấm chấm màu chuẩn hoặc các bài xếp màu chuyên dụng. Kết quả giúp xác định có hay không, thuộc nhóm nào và nặng nhẹ ra sao.

Nếu nghi ngờ nguyên nhân mắc phải, bác sĩ sẽ cân nhắc thêm các thăm dò võng mạc, thần kinh thị giác tùy trường hợp.

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai, Bệnh viện Mắt Kon Tum và chuyên khoa mắt tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng đều kiểm tra sắc giác cho người bệnh bằng sách thử mù màu Ishihara, bộ tấm chấm màu chuẩn được dùng rộng rãi trong nhãn khoa. Đặt lịch trước để được sắp xếp bác sĩ nhãn khoa.

Khi nào nên đi khám

• Bé nhầm màu thường xuyên hoặc có người nhà bị mù màu, trước khi vào lớp 1 hoặc khi chọn ngành nghề.
• Người lớn thấy màu nhạt đi, xỉn đi hoặc khó phân biệt màu hơn trước.
• Nhìn màu kém kèm nhìn mờ, đau mắt hoặc thu hẹp thị trường: nên đi khám sớm.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.