Xơ vữa động mạch: hiểu yếu tố nguy cơ để tầm soát từ sớm

Xơ vữa động mạch hình thành như thế nào?

Thành động mạch khỏe mạnh vốn trơn và đàn hồi. Khi lớp lót trong bị tổn thương, cholesterol, tế bào viêm và canxi dần tích tụ thành mảng xơ vữa.

Quá trình này diễn ra trong nhiều năm. Mảng xơ vữa có thể:

• Làm hẹp lòng mạch, giảm lượng máu nuôi cơ quan.
• Làm thành mạch cứng, kém đàn hồi.
• Nứt vỡ, tạo cục máu đông gây tắc mạch đột ngột.

Vì không gây đau khi mới hình thành, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã có biến chứng. Xơ vữa có thể bắt đầu từ tuổi trẻ và tiến triển nhanh hơn khi có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.

Những biến chứng của xơ vữa động mạch

Tùy vị trí mạch máu bị ảnh hưởng, xơ vữa có thể gây:

• Động mạch vành: đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim.
• Động mạch cảnh và mạch não: thiếu máu não, đột quỵ.
• Động mạch chi dưới: đau bắp chân khi đi bộ, phải dừng lại nghỉ; vết thương ở chân lâu lành.
• Động mạch thận: góp phần gây tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận.

Đây là những bệnh lý có thể để lại di chứng nặng nề. Phát hiện sớm giúp người bệnh có thời gian thay đổi lối sống và điều trị theo chỉ định.

Ai có nguy cơ bị xơ vữa động mạch?

Bạn nên quan tâm tầm soát nếu có một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
• Hút thuốc lá, kể cả thuốc lào.
• Thừa cân, vòng bụng lớn, ít vận động.
• Ăn nhiều mỡ động vật, đồ chiên, thức ăn mặn.
• Uống rượu bia thường xuyên.
• Nam từ tuổi trung niên, nữ sau mãn kinh.
• Gia đình có người bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ khi còn trẻ.

Ở Gia Lai, Kon Tum, thói quen nhậu, hút thuốc lào và ít khám sức khỏe định kỳ khiến nhiều trường hợp phát hiện muộn.

Tầm soát xơ vữa động mạch gồm những gì?

Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử, khám lâm sàng và chỉ định các thăm dò phù hợp. Có thể gồm:

• Đo huyết áp, cân nặng, vòng bụng.
• Xét nghiệm mỡ máu: cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C, triglyceride; một số trường hợp đo thêm Lipoprotein(a).
• Xét nghiệm đường huyết, HbA1c để tầm soát đái tháo đường.
• Đo chức năng mạch máu bằng máy chuyên dụng, giúp đánh giá độ cứng động mạch và tình trạng lưu thông máu ở chi.
• Siêu âm mạch máu, điện tim hoặc thăm dò khác khi bác sĩ thấy cần.

Kết quả được bác sĩ đọc cùng nhau để ước tính nguy cơ tim mạch tổng thể. Một chỉ số đơn lẻ chưa đủ để kết luận.

Khi đi khám, bạn nên mang theo kết quả xét nghiệm cũ, sổ đo huyết áp và danh sách thuốc đang dùng. Những thông tin này giúp bác sĩ so sánh diễn tiến qua các lần khám.

Kiểm soát xơ vữa: thay đổi lối sống và điều trị theo chỉ định

Mục tiêu là làm chậm tiến triển và giảm nguy cơ biến chứng:

• Bỏ hút thuốc lá, thuốc lào.
• Ăn nhiều rau, cá, ngũ cốc nguyên hạt; giảm mỡ động vật, đồ chiên, muối.
• Vận động đều đặn, phù hợp sức khỏe, ví dụ đi bộ nhanh.
• Giữ cân nặng và vòng bụng hợp lý.
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu theo mục tiêu bác sĩ đặt ra.

Nếu cần dùng thuốc, người bệnh dùng theo đơn và chỉ định của bác sĩ. Không tự mua thuốc hạ mỡ máu hay thực phẩm chức năng thay thế thuốc điều trị.

Tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ điều chỉnh kế hoạch theo dõi. Nhiều người thấy chỉ số đã ổn liền tự ngưng thuốc, khiến nguy cơ tăng trở lại.

Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay

Gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu có:

• Đau tức ngực dữ dội, lan lên vai, cánh tay, hàm; vã mồ hôi, khó thở.
• Méo miệng, yếu liệt nửa người, nói khó, nhìn mờ đột ngột.
• Chân đột ngột lạnh, tím, đau dữ dội.

Đây là tình huống cấp cứu, cần bệnh viện có khả năng can thiệp. Không chờ đến phòng khám thông thường.

Khám tầm soát xơ vữa động mạch tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng (Hệ thống Y tế GEMs) tại 02A Phù Đổng, phường Pleiku, có máy chẩn đoán xơ vữa động mạch Fukuda Denshi (Nhật Bản). Phòng khám thực hiện xét nghiệm mỡ máu, Lipoprotein(a), tầm soát đái tháo đường và siêu âm theo chỉ định của bác sĩ. Có thể lấy mẫu xét nghiệm tại nhà theo lịch hẹn.

Gọi 0269 3830 379 để đặt lịch hoặc hỏi cách chuẩn bị trước khi khám.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.