Tầm soát đái tháo đường: ai cần làm, xét nghiệm đường huyết và HbA1c

Vì sao cần tầm soát đái tháo đường sớm?

Đái tháo đường là tình trạng đường huyết tăng kéo dài do cơ thể thiếu insulin hoặc dùng insulin kém hiệu quả. Ở giai đoạn đầu, nhiều người vẫn thấy khỏe và làm việc bình thường.

Đường huyết cao lâu ngày gây tổn thương mạch máu và thần kinh. Biến chứng có thể gặp ở:

• Tim, não: nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
• Mắt: bệnh võng mạc đái tháo đường, đục thủy tinh thể sớm.
• Thận: suy giảm chức năng thận.
• Bàn chân: tê bì, vết loét lâu lành.

Phát hiện sớm, kể cả ở giai đoạn tiền đái tháo đường, giúp người bệnh có thời gian điều chỉnh lối sống và điều trị kịp thời.

Dấu hiệu gợi ý đường huyết cao

Khi đường huyết đã tăng rõ, bạn có thể gặp:

• Khát nước nhiều, uống nhiều.
• Tiểu nhiều, hay thức dậy đi tiểu ban đêm.
• Ăn nhiều nhưng sụt cân không rõ lý do.
• Mệt mỏi, nhìn mờ.
• Vết thương lâu lành, hay nhiễm trùng da, nấm.
• Tê bì, châm chích ở bàn chân, bàn tay.

Tuy vậy, nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng. Không nên chờ có dấu hiệu mới đi kiểm tra.

Ai nên tầm soát đái tháo đường?

Bạn nên trao đổi với bác sĩ về tầm soát nếu thuộc một trong các nhóm sau:

• Người trưởng thành từ tuổi trung niên trở lên, kể cả khi thấy khỏe.
• Thừa cân, béo phì, vòng bụng lớn.
• Có cha mẹ, anh chị em ruột bị đái tháo đường.
• Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch.
• Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con nặng cân.
• Ít vận động, ăn nhiều tinh bột tinh chế, đồ ngọt, nước ngọt.

Ở Gia Lai, Kon Tum, nhiều người lao động làm rẫy, làm vườn cà phê ít có dịp khám định kỳ. Một lần xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện sớm vấn đề.

Các xét nghiệm tầm soát đái tháo đường

• Đường huyết lúc đói: lấy máu sau khi nhịn ăn qua đêm. Đây là xét nghiệm đơn giản, thường dùng.
• HbA1c: phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng hai đến ba tháng gần đây. Xét nghiệm này không bắt buộc nhịn ăn.
• Nghiệm pháp dung nạp glucose: đo đường huyết trước và sau khi uống dung dịch đường. Bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp, ví dụ khi mang thai.
• Đường huyết bất kỳ: lấy máu bất kỳ lúc nào, thường dùng khi đã có triệu chứng rõ.

Chẩn đoán đái tháo đường cần dựa trên ngưỡng chuẩn và thường phải xác nhận lại. Một kết quả đơn lẻ hơi cao chưa đủ để kết luận. Bác sĩ sẽ giải thích ý nghĩa và hướng theo dõi.

Chuẩn bị trước khi xét nghiệm đường huyết

• Nhịn ăn qua đêm nếu làm đường huyết lúc đói; vẫn được uống nước lọc.
• Không uống sữa, cà phê có đường, nước ngọt vào buổi sáng trước khi lấy máu.
• Ăn uống bình thường những ngày trước đó, không cố nhịn để có kết quả “đẹp”.
• Báo cho bác sĩ các thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc có corticoid.
• Nếu đang ốm, sốt, mới mất ngủ nhiều, hãy báo nhân viên y tế vì có thể ảnh hưởng kết quả.

Người đã được chẩn đoán đái tháo đường và đang dùng thuốc cần hỏi bác sĩ cách dùng thuốc vào ngày lấy máu. Không tự bỏ thuốc.

Kết quả bất thường thì làm gì?

Nếu ở mức tiền đái tháo đường, thay đổi lối sống có ý nghĩa lớn:

• Giảm cân nếu thừa cân, kể cả giảm một phần nhỏ cân nặng.
• Giảm cơm trắng, bánh mì trắng, đồ ngọt; tăng rau và ngũ cốc nguyên hạt.
• Vận động đều đặn trong tuần, đi bộ nhanh là lựa chọn dễ thực hiện.
• Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá.

Nếu được chẩn đoán đái tháo đường, người bệnh điều trị theo đơn và chỉ định của bác sĩ. Cần khám mắt, kiểm tra chức năng thận và bàn chân định kỳ để phát hiện biến chứng sớm.

Tầm soát đái tháo đường tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng (Hệ thống Y tế GEMs) tại 02A Phù Đổng, phường Pleiku có dịch vụ tầm soát đái tháo đường. Bác sĩ khám, chỉ định xét nghiệm phù hợp và tư vấn hướng theo dõi. Có thể kết hợp xét nghiệm mỡ máu để đánh giá nguy cơ tim mạch. Phòng khám có lấy mẫu xét nghiệm tại nhà theo lịch hẹn.

Gọi 0269 3830 379 để đặt lịch và được hướng dẫn nhịn ăn đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.