Bệnh võng mạc đái tháo đường: đừng chờ mắt mờ mới đi khám

Bệnh võng mạc đái tháo đường là gì?

Võng mạc là lớp màng mỏng ở đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và gửi tín hiệu lên não. Lớp màng này được nuôi bởi rất nhiều mạch máu nhỏ.

Khi đường huyết tăng cao kéo dài, thành các mạch máu nhỏ bị tổn thương. Mạch máu có thể rò rỉ dịch, xuất huyết hoặc bị tắc. Đó là bệnh võng mạc đái tháo đường.

Bệnh thường được chia thành hai giai đoạn chính:

• Giai đoạn chưa tăng sinh: có vi phình mạch, xuất huyết chấm, xuất tiết. Một số người bị phù hoàng điểm, làm mờ vùng nhìn trung tâm.
• Giai đoạn tăng sinh: võng mạc thiếu máu, cơ thể tạo ra các mạch máu mới rất dễ vỡ. Mạch máu mới có thể gây xuất huyết dịch kính, kéo bong võng mạc hoặc gây glocom tân mạch.

Vì sao không nên chờ mắt mờ mới đi khám?

Ở giai đoạn sớm, người bệnh vẫn nhìn rõ, không đau, không đỏ mắt. Vì vậy nhiều người nghĩ mắt mình bình thường và bỏ qua việc khám.

Khi bắt đầu thấy mờ, méo hình hay có đốm đen trước mắt, bệnh thường đã sang giai đoạn nặng hơn. Lúc này việc điều trị chủ yếu nhằm làm chậm tiến triển và giữ phần thị lực còn lại.

Tổn thương võng mạc nặng có thể để lại hậu quả lâu dài. Ngược lại, nếu phát hiện từ khi còn nhẹ, bác sĩ có nhiều lựa chọn hơn để theo dõi và can thiệp đúng lúc.

Ở Gia Lai, Kon Tum, nhiều người lớn tuổi bận việc rẫy, vườn cà phê nên ít đi khám mắt. Một lần khám đáy mắt mỗi năm là khoản đầu tư thời gian xứng đáng cho đôi mắt.

Dấu hiệu cần chú ý và khi nào cần khám ngay

Người tiểu đường nên đi khám mắt sớm nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Nhìn mờ dần, đọc chữ khó hơn dù đã đeo kính phù hợp.
• Nhìn hình bị méo, đường thẳng thành cong.
• Thấy đốm đen, sợi đen trôi trước mắt.
• Thị lực dao động trong ngày, lúc rõ lúc mờ.
• Khó nhìn vào ban đêm hoặc khi thiếu ánh sáng.

Cần đến cơ sở mắt ngay khi thấy mắt mờ đột ngột, xuất hiện nhiều đốm đen như mưa bồ hóng, thấy chớp sáng, có màn che một phần tầm nhìn, hoặc đau nhức mắt kèm đỏ mắt, nhức đầu. Đây có thể là dấu hiệu xuất huyết dịch kính, bong võng mạc hoặc tăng nhãn áp.

Ai có nguy cơ cao và nên khám đáy mắt bao lâu một lần?

Mọi người bị đái tháo đường đều có nguy cơ. Nguy cơ tăng lên ở những trường hợp sau:

• Mắc tiểu đường nhiều năm.
• Đường huyết kiểm soát chưa tốt, HbA1c thường xuyên cao.
• Kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh thận.
• Phụ nữ bị tiểu đường đang mang thai.
• Hút thuốc lá.

Với tiểu đường típ 2, nên khám đáy mắt ngay khi được chẩn đoán, vì bệnh có thể đã âm thầm từ trước. Với típ 1, bác sĩ thường hẹn khám trong vài năm đầu sau chẩn đoán.

Sau đó, nhìn chung nên khám ít nhất mỗi năm một lần. Nếu đã có tổn thương, lịch tái khám sẽ dày hơn theo chỉ định của bác sĩ. Phụ nữ mang thai cần khám mắt sớm trong thai kỳ.

Chẩn đoán và các hướng điều trị

Khi khám, bác sĩ đo thị lực, đo nhãn áp, sau đó nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt. Thuốc giãn đồng tử làm mắt chói, nhìn gần mờ trong vài giờ, nên đi cùng người thân và không tự lái xe.

Chụp cắt lớp võng mạc OCT giúp đánh giá phù hoàng điểm một cách chi tiết. Một số trường hợp cần thêm chụp đáy mắt hoặc các xét nghiệm khác.

Tùy mức độ, bác sĩ có thể chỉ định:

• Theo dõi định kỳ kết hợp kiểm soát đường huyết, huyết áp.
• Laser quang đông võng mạc để xử lý vùng võng mạc thiếu máu, hạn chế mạch máu mới.
• Tiêm thuốc nội nhãn trong một số trường hợp phù hoàng điểm hoặc tăng sinh mạch.
• Phẫu thuật cắt dịch kính khi xuất huyết dịch kính kéo dài hoặc có bong võng mạc co kéo.

Mọi phương pháp đều cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt hay thuốc uống bổ mắt để thay thế việc khám.

Phòng ngừa: giữ đường huyết, huyết áp ổn định

Điều trị bệnh võng mạc chỉ hiệu quả khi đi cùng việc kiểm soát bệnh nền. Người bệnh nên:

• Dùng thuốc tiểu đường, huyết áp đều đặn theo chỉ định của bác sĩ nội tiết, tim mạch.
• Theo dõi đường huyết tại nhà và xét nghiệm định kỳ.
• Ăn giảm tinh bột tinh chế, đồ ngọt, hạn chế rượu bia.
• Vận động đều đặn, giữ cân nặng hợp lý.
• Bỏ thuốc lá.
• Khám đáy mắt đúng hẹn, kể cả khi thấy mắt vẫn bình thường.

Khám đáy mắt cho người tiểu đường tại GEMs

Hệ thống Y tế GEMs có hai bệnh viện mắt: Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai tại Pleiku và Bệnh viện Mắt Kon Tum. Hệ thống được trang bị máy chụp OCT, laser quang đông võng mạc và hệ thống phẫu thuật dịch kính – võng mạc Constellation.

ThS.BS Đào Thị Kim Nhung, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Kon Tum, có chuyên môn về bán phần sau, dịch kính – võng mạc, đáy mắt và laser quang đông. Cả hai bệnh viện có cấp cứu mắt 24/7.

Khi đi khám, nên mang theo sổ theo dõi đường huyết, kết quả xét nghiệm mới đây và đơn thuốc đang dùng để bác sĩ đánh giá toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.