Bong võng mạc: nhận biết chớp sáng, ruồi bay, màn che để cấp cứu kịp thời

Bong võng mạc là gì?

Võng mạc là lớp màng thần kinh mỏng lót mặt trong đáy mắt, giống như phim của máy ảnh. Võng mạc cần bám sát vào lớp mô bên dưới để được nuôi dưỡng.

Khi võng mạc bị rách hoặc bị kéo, dịch trong mắt có thể lọt vào khe giữa, làm võng mạc bong ra. Phần võng mạc bị bong sẽ mất dần chức năng.

Bong võng mạc là một cấp cứu nhãn khoa. Thời gian từ lúc có dấu hiệu đến khi được xử trí ảnh hưởng nhiều đến khả năng giữ thị lực, đặc biệt khi vùng hoàng điểm chưa bị bong.

Ba dấu hiệu cảnh báo cần nhớ

• Chớp sáng: thấy tia sáng lóe lên như đèn flash, thường ở rìa tầm nhìn, kể cả khi nhắm mắt hoặc ở nơi tối.
• Ruồi bay tăng đột ngột: xuất hiện nhiều đốm đen, sợi đen, mạng nhện trôi trước mắt. Có người mô tả như mưa bồ hóng.
• Màn che: thấy một bóng tối hoặc tấm màn che một phần tầm nhìn, thường bắt đầu từ một phía rồi lan dần.

Ngoài ra, người bệnh có thể thấy nhìn mờ, nhìn hình méo. Bong võng mạc thường không gây đau, nên nhiều người chủ quan chờ tự hết.

Khi có một trong các dấu hiệu trên, hãy đến cơ sở mắt ngay trong ngày. Hạn chế vận động mạnh, không tự nhỏ thuốc và không chờ đến khi mất thị lực mới đi khám.

Ruồi bay nào là bình thường, ruồi bay nào đáng lo?

Nhiều người, đặc biệt là người cận thị hoặc lớn tuổi, có vài đốm ruồi bay nhẹ, tồn tại lâu năm, ít thay đổi. Đây thường là do dịch kính thoái hóa theo tuổi.

Điều đáng lo là khi ruồi bay mới xuất hiện hoặc tăng nhiều đột ngột, đặc biệt khi kèm chớp sáng. Lúc này dịch kính có thể đang co kéo và làm rách võng mạc.

Chỉ khám đáy mắt sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử mới phân biệt được. Vì vậy, đừng tự đánh giá tại nhà khi triệu chứng có thay đổi.

Ai dễ bị bong võng mạc?

• Người cận thị nặng.
• Người lớn tuổi, có thoái hóa dịch kính.
• Người đã từng phẫu thuật mắt, ví dụ mổ đục thủy tinh thể.
• Người từng bị chấn thương mắt, bị va đập mạnh vào mắt hoặc vùng đầu.
• Người bị bệnh võng mạc đái tháo đường giai đoạn tăng sinh.
• Người đã bị bong võng mạc ở mắt bên kia hoặc trong gia đình có người bị.

Ở Gia Lai, Kon Tum, chấn thương khi làm rẫy, chặt cây, phát cỏ cũng là nguyên nhân cần lưu ý. Sau một cú va đập vào mắt, nên đi khám dù ban đầu thấy mắt vẫn nhìn được.

Chẩn đoán và điều trị bong võng mạc

Bác sĩ đo thị lực, nhãn áp và soi đáy mắt kỹ sau khi giãn đồng tử. Một số trường hợp cần siêu âm mắt hoặc chụp OCT để đánh giá thêm.

Hướng xử trí phụ thuộc vào tổn thương:

• Rách võng mạc chưa bong: bác sĩ có thể chỉ định laser quang đông quanh vết rách để tạo sẹo dính, giúp hạn chế bong võng mạc.
• Đã bong võng mạc: thường cần phẫu thuật. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cắt dịch kính, áp võng mạc lại và bơm khí hoặc dầu nội nhãn để ép võng mạc.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể phải nằm hoặc giữ đầu ở tư thế được hướng dẫn trong một thời gian. Việc này cần làm đúng hướng dẫn để võng mạc áp tốt.

Kết quả điều trị phụ thuộc vào mức độ bong, thời gian đến viện và tình trạng hoàng điểm. Đến viện càng sớm, cơ hội giữ thị lực càng cao.

Phòng ngừa và theo dõi

• Người cận thị nặng nên khám đáy mắt định kỳ theo hẹn của bác sĩ.
• Đeo kính bảo hộ khi làm việc có nguy cơ văng bắn, va đập.
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu có tiểu đường.
• Sau mổ mắt, tái khám đúng lịch và báo ngay cho bác sĩ nếu có chớp sáng, ruồi bay, màn che.

Khám và cấp cứu võng mạc tại GEMs

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai tại Pleiku và Bệnh viện Mắt Kon Tum đều có cấp cứu mắt 24/7. Khi có dấu hiệu bong võng mạc, người bệnh có thể đến trực tiếp, không cần chờ hẹn.

Hệ thống Y tế GEMs được trang bị hệ thống phẫu thuật dịch kính – võng mạc Constellation, laser quang đông võng mạc và máy chụp OCT. ThS.BS Đào Thị Kim Nhung, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Kon Tum, có chuyên môn về dịch kính – võng mạc và laser quang đông.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.