Thoái hóa hoàng điểm tuổi già: khi nhìn méo, mờ vùng trung tâm

Hoàng điểm là gì và vì sao bị thoái hóa?

Hoàng điểm là vùng nhỏ nằm ở trung tâm võng mạc. Đây là nơi giúp chúng ta nhìn rõ chi tiết: đọc chữ, nhận mặt người, xâu kim, nhìn màu sắc.

Theo tuổi tác, các tế bào ở hoàng điểm có thể suy yếu dần. Chất lắng đọng tích tụ dưới võng mạc, gây rối loạn chức năng của vùng này. Đó là thoái hóa hoàng điểm tuổi già.

Bệnh thường không làm mù hoàn toàn, vì thị lực vùng ngoại vi vẫn còn. Tuy vậy, mất thị lực trung tâm ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày như đọc sách, xem điện thoại, nấu ăn hay đi lại.

Hai thể bệnh: thể khô và thể ướt

• Thể khô: chiếm phần lớn trường hợp. Bệnh tiến triển chậm trong nhiều năm, thị lực giảm từ từ. Một số người ở thể khô có thể chuyển sang thể ướt.
• Thể ướt: ít gặp hơn nhưng diễn tiến nhanh hơn. Các mạch máu bất thường mọc dưới hoàng điểm, rò rỉ dịch hoặc chảy máu. Thị lực có thể giảm rõ trong vài tuần đến vài tháng.

Vì thể ướt cần được can thiệp sớm, mọi thay đổi đột ngột về thị lực ở người lớn tuổi đều nên được khám kịp thời.

Dấu hiệu nhận biết thoái hóa hoàng điểm

Người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Nhìn đường thẳng thành cong, khung cửa, nét gạch lát nền bị lượn sóng.
• Có đốm mờ, đốm tối ở giữa tầm nhìn.
• Chữ khi đọc bị nhòe, mất nét, phải cần nhiều ánh sáng hơn.
• Khó nhận ra khuôn mặt người quen từ xa.
• Màu sắc nhạt hơn so với trước.

Bệnh thường bắt đầu ở một mắt. Mắt còn lại bù trừ nên nhiều người không nhận ra. Thói quen che từng mắt để kiểm tra giúp phát hiện sớm hơn.

Cần khám mắt sớm nếu méo hình hoặc mờ trung tâm xuất hiện đột ngột, hoặc nặng lên nhanh trong vài ngày.

Tự kiểm tra tại nhà bằng lưới Amsler

Lưới Amsler là một ô lưới gồm các đường kẻ ngang dọc, có một chấm ở giữa. Bạn có thể in ra hoặc nhờ bác sĩ cung cấp.

1. Đeo kính đọc sách nếu có, ngồi nơi đủ sáng.
2. Cầm lưới cách mắt khoảng một tầm đọc sách.
3. Che một mắt, mắt còn lại nhìn vào chấm giữa.
4. Quan sát xem đường kẻ có bị cong, đứt, mờ hoặc có vùng trống không.
5. Làm tương tự với mắt bên kia.

Nếu thấy bất thường mới xuất hiện, hãy đi khám mắt sớm. Lưới Amsler chỉ giúp tự theo dõi, không thay thế khám chuyên khoa.

Ai có nguy cơ cao?

• Người trên 50 tuổi, nguy cơ tăng dần theo tuổi.
• Có người thân trong gia đình bị thoái hóa hoàng điểm.
• Hút thuốc lá, đây là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được.
• Tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu, thừa cân.
• Chế độ ăn ít rau xanh, ít cá.

Người làm việc ngoài trời nhiều năm như nông dân trồng cà phê, cao su ở Tây Nguyên nên chú ý đeo kính râm, đội mũ rộng vành để bảo vệ mắt khỏi ánh nắng.

Chẩn đoán và điều trị

Bác sĩ đo thị lực, soi đáy mắt sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử. Chụp cắt lớp võng mạc OCT giúp thấy rõ các lớp của hoàng điểm, phát hiện dịch hoặc mạch máu bất thường.

Hướng điều trị tùy thể bệnh:

• Thể khô: chủ yếu theo dõi định kỳ, điều chỉnh lối sống. Một số trường hợp bác sĩ có thể tư vấn bổ sung vi chất theo công thức đã được nghiên cứu. Không tự mua thực phẩm chức năng bổ mắt khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
• Thể ướt: thường cần tiêm thuốc vào trong mắt để hạn chế mạch máu bất thường. Việc tiêm thường lặp lại nhiều lần theo lịch của bác sĩ.

Điều trị nhằm làm chậm tiến triển và giữ thị lực còn lại. Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ điều chỉnh kế hoạch.

Phòng ngừa và khám hoàng điểm tại GEMs

Để giảm nguy cơ và làm chậm bệnh, nên bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, ăn nhiều rau lá xanh đậm, trái cây và cá. Khám mắt định kỳ sau tuổi 50, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Tại Hệ thống Y tế GEMs, Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai ở Pleiku và Bệnh viện Mắt Kon Tum đều có khám mắt chuyên khoa. Hệ thống được trang bị máy chụp OCT để đánh giá hoàng điểm. ThS.BS Đào Thị Kim Nhung tại Bệnh viện Mắt Kon Tum có chuyên môn về bán phần sau, dịch kính – võng mạc và đáy mắt.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.