Dấu hiệu đột quỵ BE FAST: nhận biết sớm, gọi 115 trong giờ vàng

Đột quỵ là gì và vì sao cần xử trí trong giờ vàng?

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị tắc hoặc mạch máu não bị vỡ. Vùng não thiếu máu sẽ tổn thương rất nhanh, theo từng phút.

Có hai thể chính:

• Nhồi máu não: cục máu đông hoặc mảng xơ vữa làm tắc mạch.
• Xuất huyết não: mạch máu trong não bị vỡ, thường liên quan tăng huyết áp.

Một số phương pháp điều trị tái thông mạch máu chỉ thực hiện được trong vài giờ đầu sau khởi phát. Vì vậy, đến đúng bệnh viện càng sớm, cơ hội hạn chế di chứng càng lớn.

Quy tắc BE FAST: 6 chữ cái cần nhớ

BE FAST giúp người xung quanh nhận ra đột quỵ chỉ trong vài giây:

• B – Balance (thăng bằng): đột ngột chóng mặt, đi loạng choạng, mất thăng bằng.
• E – Eyes (mắt): đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một bên.
• F – Face (mặt): méo miệng, nhân trung lệch, một bên mặt xệ khi cười.
• A – Arm (tay): yếu hoặc tê một bên tay, chân; giơ hai tay lên thì một tay rơi xuống.
• S – Speech (lời nói): nói ngọng, nói lắp, khó hiểu lời người khác.
• T – Time (thời gian): gọi cấp cứu 115 ngay và ghi lại giờ bắt đầu có triệu chứng.

Chỉ cần một dấu hiệu xuất hiện đột ngột cũng đã đủ để gọi cấp cứu. Ngoài ra, đau đầu dữ dội bất thường, nôn ói, lơ mơ hoặc co giật cũng là dấu hiệu nguy hiểm.

Việc cần làm ngay khi nghi đột quỵ

1. Gọi 115 hoặc nhờ người gọi ngay. Nói rõ địa chỉ, tình trạng người bệnh và giờ khởi phát.
2. Ghi lại thời điểm lần cuối thấy người bệnh còn bình thường. Thông tin này giúp bác sĩ quyết định phương pháp điều trị.
3. Đặt người bệnh nằm an toàn, đầu hơi cao. Nếu nôn, cho nằm nghiêng để tránh sặc.
4. Nới lỏng quần áo, giữ đường thở thông thoáng.
5. Mang theo thuốc đang dùng và giấy tờ khám bệnh cũ nếu có.

Người bệnh cần được đưa đến bệnh viện có khả năng chụp chiếu và can thiệp đột quỵ cấp. Phòng khám đa khoa không phải nơi cấp cứu đột quỵ. Đưa đến phòng khám có thể làm mất thời gian quý báu.

Những sai lầm thường gặp cần tránh

Ở nhiều gia đình, kể cả tại Gia Lai, Kon Tum, vẫn còn những cách xử trí dân gian làm chậm cấp cứu:

• Chích máu đầu ngón tay, cạo gió, xoa dầu rồi chờ xem.
• Cho uống nước, ăn cháo, uống thuốc hạ áp hay thuốc tự mua khi người bệnh đang khó nuốt.
• Để người bệnh ngủ cho đỡ mệt, chờ đến sáng mới đi.
• Tự chở xe máy đi xa khi người bệnh không ngồi vững.
• Bỏ qua vì triệu chứng tự hết sau vài phút.

Triệu chứng tự hết vẫn có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây là lời cảnh báo đột quỵ có thể xảy ra sau đó. Người bệnh vẫn cần đến bệnh viện để được đánh giá sớm.

Ai có nguy cơ đột quỵ cao?

Đột quỵ có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ tăng khi có:

• Tăng huyết áp, đặc biệt khi không đo và không điều trị đều.
• Đái tháo đường, mỡ máu cao, xơ vữa động mạch.
• Rung nhĩ hoặc bệnh tim khác.
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
• Thừa cân, ít vận động, ăn mặn.
• Tiền sử gia đình có người đột quỵ sớm.

Nhiều người làm rẫy, làm vườn cà phê ở Tây Nguyên ít khi đo huyết áp. Họ chỉ biết mình tăng huyết áp khi biến chứng đã xảy ra.

Phòng ngừa đột quỵ từ kiểm soát yếu tố nguy cơ

Phần lớn yếu tố nguy cơ có thể phát hiện và kiểm soát từ sớm:

• Đo huyết áp định kỳ, ghi lại kết quả để mang theo khi khám.
• Xét nghiệm đường huyết, mỡ máu theo tư vấn của bác sĩ.
• Dùng thuốc điều trị bệnh nền đúng chỉ định, không tự ý ngưng thuốc.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giảm muối trong bữa ăn.
• Vận động đều đặn, giữ cân nặng hợp lý.

Người đã từng đột quỵ cần tái khám theo lịch hẹn để giảm nguy cơ tái phát cơn mới.

Khám tầm soát nguy cơ tim mạch tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng (Hệ thống Y tế GEMs) tại 02A Phù Đổng, phường Pleiku không tiếp nhận cấp cứu đột quỵ. Khi có dấu hiệu BE FAST, hãy gọi 115.

Phòng khám hỗ trợ khám và tầm soát yếu tố nguy cơ khi bạn chưa có triệu chứng: xét nghiệm mỡ máu, Lipoprotein(a), tầm soát đái tháo đường và khám bằng máy chẩn đoán xơ vữa động mạch Fukuda Denshi (Nhật Bản) theo chỉ định của bác sĩ. Phòng khám mở cửa từ thứ 2 đến chủ nhật. Gọi 0269 3830 379 để hỏi giờ khám và đặt lịch.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.