Viễn thị ở trẻ em: vì sao dễ bị bỏ sót và nguy cơ nhược thị

Viễn thị ở trẻ em là gì?

Ở mắt viễn thị, nhãn cầu hơi ngắn hoặc giác mạc kém cong. Ánh sáng hội tụ phía sau võng mạc thay vì đúng trên võng mạc.

Hầu hết trẻ sơ sinh có một mức viễn thị nhẹ. Mức này thường giảm dần khi trẻ lớn và nhãn cầu phát triển. Trẻ có khả năng điều tiết mạnh nên với viễn thị nhẹ, mắt tự bù để nhìn rõ.

Vấn đề xuất hiện khi độ viễn cao hơn mức sinh lý, hoặc hai mắt có độ chênh lệch nhiều. Khi đó mắt phải gắng sức liên tục, hoặc một mắt không nhận được hình ảnh rõ trong giai đoạn thị lực đang phát triển.

Vì sao viễn thị ở trẻ dễ bị bỏ sót?

• Trẻ vẫn nhìn xa rõ: nhờ điều tiết mạnh, trẻ đọc bảng chữ thị lực ở xa khá tốt.
• Trẻ không biết mô tả: trẻ nhỏ chưa biết so sánh, nghĩ mỏi mắt là bình thường.
• Một mắt tốt che cho mắt kia: khi chỉ một mắt viễn nặng, trẻ dùng mắt tốt để nhìn. Cha mẹ khó nhận ra nếu không che từng mắt để kiểm tra.
• Triệu chứng dễ nhầm: ngại đọc, kém tập trung, hay nhức đầu thường bị nghĩ là do lười học.

Đo khúc xạ có nhỏ thuốc liệt điều tiết giúp bác sĩ biết chính xác độ viễn thị. Kiểm tra thị lực thông thường có thể chưa đủ.

Dấu hiệu viễn thị phụ huynh nên để ý

• Trẻ hay dụi mắt, kêu mỏi mắt, nhức đầu sau khi đọc, viết hoặc tô màu.
• Ngại các hoạt động nhìn gần, nhanh chán khi đọc sách.
• Đọc chậm, hay mất dòng, chữ viết cẩu thả dù đã cố gắng.
• Một mắt có lúc lệch vào trong, đặc biệt khi nhìn gần hoặc lúc mệt.
• Trẻ nheo mắt hoặc nhắm một mắt khi nhìn.

Ở các vùng nông thôn Gia Lai, Kon Tum, nhiều trẻ chỉ được khám mắt khi đã vào lớp 1 hoặc khi có buổi khám ở trường. Phụ huynh có thể chủ động đưa trẻ đi khám mắt sớm hơn, nhất định không chờ đến lúc trẻ kêu nhìn mờ.

Viễn thị, nhược thị và lác mắt liên quan thế nào?

Thị lực của trẻ phát triển mạnh trong những năm đầu đời. Não cần nhận hình ảnh rõ từ cả hai mắt để học cách nhìn.

• Nhược thị: nếu một hoặc cả hai mắt viễn nặng không được điều chỉnh, não không nhận hình ảnh rõ. Mắt đó kém phát triển thị lực, kể cả khi đeo kính về sau. Phát hiện càng sớm, khả năng cải thiện càng cao.
• Lác trong do điều tiết: mắt viễn thị điều tiết nhiều khiến hai mắt có xu hướng quy tụ vào trong. Trẻ có thể bị lác, thường lộ rõ khi nhìn gần.

Đeo kính đúng độ thường giúp mắt bớt điều tiết, cải thiện cả thị lực và tình trạng lác ở nhiều trẻ. Một số trường hợp cần thêm điều trị nhược thị như che mắt hoặc bài tập thị giác theo chỉ định.

Điều chỉnh viễn thị ở trẻ

• Theo dõi: viễn thị nhẹ, hai mắt cân bằng, không triệu chứng có thể chỉ cần tái khám định kỳ.
• Đeo kính: khi độ viễn cao, chênh lệch hai mắt, có lác hoặc trẻ mỏi mắt. Trẻ cần đeo đúng thời gian bác sĩ dặn.
• Điều trị nhược thị: che mắt tốt, bài tập thị giác hoặc phương pháp khác theo chỉ định.

Độ kính của trẻ có thể thay đổi khi lớn. Tái khám đúng hẹn giúp điều chỉnh kính kịp thời.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Mắt trẻ đột ngột lệch vào trong hoặc ra ngoài.
• Đồng tử có ánh trắng hoặc ánh lạ khi chụp ảnh có đèn flash.
• Trẻ nghiêng đầu, nheo mắt liên tục, hoặc va vấp nhiều bất thường.
• Mắt đỏ, đau, sưng mi hoặc trẻ sợ ánh sáng.
• Trẻ có một mắt nhìn kém rõ rệt khi che mắt kia.

Các dấu hiệu này cần được bác sĩ mắt khám sớm để loại trừ bệnh lý khác ngoài tật khúc xạ.

Khám viễn thị cho trẻ tại GEMs

Trung tâm Kiểm soát Cận thị & Nhược thị thuộc Hệ thống Y tế GEMs đo khúc xạ, tư vấn kính, bài tập thị giác và điều trị nhược thị cho trẻ. Trẻ có lác mắt được khám nhãn nhi với ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Phượng, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai. Trẻ ở Kon Tum có thể khám tại Bệnh viện Mắt Kon Tum, 33 Triệu Việt Vương.

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai nhận BHYT thông tuyến toàn quốc, không cần giấy chuyển viện.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.