Lác (lé) ở trẻ em: dấu hiệu, nguyên nhân và hướng điều trị

Lác (lé) là gì

Bình thường, hai mắt phối hợp nhịp nhàng để cùng nhìn một vật. Não ghép hai hình ảnh thành một và tạo cảm nhận chiều sâu.

Khi bị lác, một mắt nhìn thẳng còn mắt kia lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới. Lác có thể xuất hiện thường xuyên hoặc chỉ lúc trẻ mệt, ốm, nhìn xa hay mơ màng.

Ở trẻ em, não có thể bỏ qua hình ảnh từ mắt lệch để tránh nhìn đôi. Nếu kéo dài, mắt đó dễ bị nhược thị.

Các dạng lác thường gặp ở trẻ

• Lác trong: mắt lệch về phía mũi. Một số trẻ bị lác trong liên quan đến viễn thị.
• Lác ngoài: mắt lệch ra phía thái dương, thường rõ hơn khi trẻ nhìn xa hoặc ra nắng.
• Lác đứng: một mắt cao hoặc thấp hơn mắt kia.
• Lác ẩn: chỉ lộ ra khi trẻ mệt hoặc khi bác sĩ làm nghiệm pháp che mắt.

Lưu ý về lác giả: trẻ sơ sinh có sống mũi rộng, nếp da khóe mắt to nên trông giống lác trong. Tình trạng này thường giảm khi trẻ lớn. Tuy vậy, chỉ bác sĩ mới phân biệt được lác giả và lác thật.

Nguyên nhân và dấu hiệu

Nguyên nhân lác ở trẻ có thể gồm:

• Tật khúc xạ chưa được điều chỉnh, đặc biệt là viễn thị.
• Yếu tố di truyền, gia đình có người bị lác.
• Rối loạn điều khiển cơ vận nhãn.
• Một mắt nhìn kém do đục thủy tinh thể bẩm sinh, sụp mi, bệnh võng mạc.
• Một số bệnh lý thần kinh hoặc toàn thân.

Phụ huynh có thể nhận thấy mắt trẻ lệch trong ảnh chụp, trẻ hay nheo một mắt khi ra nắng, nghiêng đầu khi nhìn, hoặc va vấp do khó ước lượng khoảng cách.

Cần đưa trẻ đi khám sớm nếu lác xuất hiện đột ngột, kèm nhìn đôi, đau đầu, nôn, hoặc có ánh trắng ở đồng tử. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần xử trí khẩn.

Lác ở trẻ có chữa được không

Mục tiêu điều trị lác gồm ba phần: giúp mỗi mắt nhìn tốt, đưa hai mắt về vị trí cân đối và hỗ trợ trẻ phát triển khả năng nhìn hai mắt.

Nhiều trường hợp được cải thiện rõ khi điều trị đúng và sớm. Kết quả phụ thuộc vào loại lác, nguyên nhân, tuổi bắt đầu điều trị và sự tuân thủ của gia đình. Một số trẻ cần theo dõi và điều chỉnh qua nhiều năm.

Lác ở trẻ thường không tự khỏi khi lớn. Chờ đợi quá lâu có thể làm mất thời gian thuận lợi để điều trị nhược thị đi kèm.

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám ngay khi thấy mắt lệch, không đợi đến tuổi đi học. Với trẻ nhỏ, việc phát hiện và xử trí sớm giúp tận dụng giai đoạn hệ thị giác còn đang phát triển.

Các hướng điều trị lác

1. Đeo kính đúng độ: với một số dạng lác liên quan viễn thị, kính có thể giúp mắt thẳng hơn đáng kể.
2. Điều trị nhược thị: che mắt khỏe hoặc các biện pháp khác theo chỉ định, giúp mắt lệch nhìn tốt hơn.
3. Bài tập thị giác: áp dụng cho một số dạng lác, theo hướng dẫn chuyên môn.
4. Phẫu thuật cơ vận nhãn: điều chỉnh cơ để đưa mắt về vị trí cân đối, khi kính và các biện pháp khác chưa đủ.

Sau phẫu thuật, trẻ thường vẫn cần đeo kính, điều trị nhược thị và tái khám định kỳ. Bác sĩ sẽ giải thích lợi ích và rủi ro trước khi quyết định.

Ở mỗi lần tái khám, bác sĩ kiểm tra lại độ khúc xạ, thị lực từng mắt và góc lác. Kế hoạch điều trị có thể được điều chỉnh theo sự thay đổi của trẻ. Gia đình ở các xã xa trung tâm Gia Lai, Kon Tum nên chủ động sắp xếp lịch để không bỏ lỡ buổi hẹn.

Khám và điều trị lác cho trẻ tại GEMs

ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Phượng, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai, có chuyên môn về nhãn nhi gồm lác, lé, sụp mi, từng tu nghiệp tại Ấn Độ. Trung tâm Kiểm soát Cận thị và Nhược thị của hệ thống hỗ trợ đo khúc xạ, bài tập thị giác và điều trị nhược thị đi kèm.

Phụ huynh ở Pleiku và Gia Lai có thể đến 126 Wừu, P. Diên Hồng (0269 365 6666). Bệnh viện nhận BHYT thông tuyến toàn quốc, không cần giấy chuyển viện. Ở Kon Tum, có thể khám ban đầu tại Bệnh viện Mắt Kon Tum (0260 3867 007).

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.