Đục thủy tinh thể bẩm sinh ở trẻ: vì sao cần phát hiện sớm

Đục thủy tinh thể bẩm sinh là gì

Thủy tinh thể là thấu kính trong suốt nằm sau đồng tử, giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi thủy tinh thể bị đục, ánh sáng đi vào mắt bị cản trở và hình ảnh trở nên mờ.

Ở người lớn tuổi, đục thủy tinh thể thường do lão hóa. Ở trẻ em, đục có thể có sẵn khi sinh hoặc xuất hiện sớm trong năm đầu, gọi chung là đục thủy tinh thể bẩm sinh.

Mức độ đục rất khác nhau. Có trường hợp chỉ là chấm đục nhỏ, ít ảnh hưởng thị lực. Có trường hợp đục toàn bộ, che gần hết đường nhìn của trẻ.

Nguyên nhân có thể gặp

• Yếu tố di truyền: gia đình có người bị đục thủy tinh thể từ nhỏ.
• Nhiễm trùng khi mang thai: một số bệnh nhiễm trùng của mẹ trong thai kỳ, như rubella, có liên quan đến đục thủy tinh thể bẩm sinh.
• Bệnh chuyển hóa hoặc hội chứng di truyền ở trẻ.
• Sinh non, hoặc chấn thương.
• Không rõ nguyên nhân: chiếm một phần đáng kể các trường hợp.

Tiêm phòng đầy đủ trước khi mang thai theo tư vấn của bác sĩ, trong đó có vắc-xin rubella, là một cách giúp giảm nguy cơ do nhiễm trùng thai kỳ.

Dấu hiệu nhận biết ở trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh không thể nói mình nhìn mờ. Phụ huynh cần để ý các dấu hiệu sau:

• Ánh trắng hoặc xám ở đồng tử, nhìn thấy bằng mắt thường hoặc trong ảnh chụp có đèn flash, khi các mắt khác ánh đỏ.
• Trẻ không nhìn theo mặt người, đồ chơi khi đã vài tháng tuổi.
• Mắt rung giật qua lại liên tục (rung giật nhãn cầu).
• Mắt lệch, lác.
• Trẻ ít phản ứng với ánh sáng, hoặc lại rất sợ ánh sáng.

Ánh trắng ở đồng tử cần được khám mắt sớm, không nên chờ đợi. Ngoài đục thủy tinh thể, dấu hiệu này còn có thể gặp ở một số bệnh lý nặng khác của mắt cần chẩn đoán kịp thời.

Trẻ có nguy cơ cao, như sinh non hoặc gia đình có người bị đục thủy tinh thể từ nhỏ, nên được khám mắt sớm theo tư vấn của bác sĩ nhi.

Vì sao phát hiện sớm rất quan trọng

Trong những tháng đầu đời, não học cách nhìn dựa trên hình ảnh rõ nét từ hai mắt. Nếu một mắt bị đục che đường nhìn, não có thể không phát triển đầy đủ khả năng nhìn cho mắt đó.

Khi đó, trẻ có nguy cơ bị nhược thị nặng, rung giật nhãn cầu và lác. Những hậu quả này khó cải thiện nếu được xử trí muộn.

Vì vậy, nhiều trẻ có đục thủy tinh thể đáng kể được bác sĩ chỉ định can thiệp sớm. Với đục nhẹ không che trục thị giác, bác sĩ có thể theo dõi định kỳ và điều trị nhược thị nếu cần.

Hướng điều trị và theo dõi lâu dài

Kế hoạch điều trị phụ thuộc vào mức độ đục, một hay hai mắt, tuổi của trẻ và các bệnh lý kèm theo. Các hướng thường gặp gồm:

1. Theo dõi: với đục nhỏ, không ảnh hưởng nhiều đến thị lực.
2. Phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục: khi đục ảnh hưởng đến sự phát triển thị giác. Phẫu thuật ở trẻ nhỏ cần gây mê và được thực hiện tại cơ sở có điều kiện phù hợp.
3. Điều chỉnh quang học sau mổ: bằng kính gọng, kính áp tròng hoặc thủy tinh thể nhân tạo, tùy tuổi và chỉ định.
4. Điều trị nhược thị: che mắt, đeo kính đúng độ theo hướng dẫn, thường kéo dài nhiều năm.

Trẻ cần được tái khám đều đặn để theo dõi thị lực, khúc xạ, nhãn áp và các biến chứng có thể xảy ra sau mổ.

Khám mắt cho trẻ tại GEMs

Khi phát hiện ánh trắng ở đồng tử hoặc dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh có thể đưa trẻ đến bệnh viện mắt của Hệ thống Y tế GEMs để được khám và tư vấn. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ đục, thị lực và hướng xử trí phù hợp, kể cả việc giới thiệu nơi thực hiện phẫu thuật khi cần.

Tại Gia Lai: Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai, 126 Wừu, P. Diên Hồng (0269 365 6666). Tại Kon Tum: Bệnh viện Mắt Kon Tum, 33 Triệu Việt Vương (0260 3867 007). Cả hai bệnh viện có cấp cứu mắt 24/7. Trung tâm Kiểm soát Cận thị và Nhược thị của hệ thống hỗ trợ đo khúc xạ và điều trị nhược thị cho trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.