Đục thủy tinh thể (cườm khô): dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào cần mổ

Đục thủy tinh thể (cườm khô) là gì?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm phía sau mống mắt. Nó giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc để mắt nhìn rõ. Khi thủy tinh thể mờ đục, ánh sáng đi vào mắt bị cản và tán xạ, hình ảnh trở nên nhòe.

Người dân thường gọi bệnh này là cườm khô, để phân biệt với cườm nước (glocom). Đục thủy tinh thể thường tiến triển chậm qua nhiều năm. Đây là nguyên nhân phổ biến gây giảm thị lực ở người lớn tuổi, nhưng có thể điều trị được bằng phẫu thuật.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Phần lớn trường hợp liên quan đến tuổi tác. Theo thời gian, protein trong thủy tinh thể thay đổi và kết tụ lại, làm thấu kính mất độ trong. Ngoài tuổi, một số yếu tố khiến bệnh đến sớm hoặc nặng nhanh hơn:

• Đái tháo đường và một số bệnh chuyển hóa.
• Dùng corticoid kéo dài, kể cả dạng thuốc nhỏ mắt, thuốc uống hay thuốc xịt.
• Tiếp xúc nhiều với ánh nắng mà không đeo kính râm hay đội mũ rộng vành. Người làm rẫy, chăm cà phê, cạo mủ cao su ở Gia Lai, Kon Tum thường làm việc ngoài trời nhiều giờ mỗi ngày.
• Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia.
• Tiền sử mắt: chấn thương, viêm màng bồ đào, từng phẫu thuật mắt, cận thị nặng.

Trẻ em cũng có thể bị đục thủy tinh thể bẩm sinh. Đây là tình huống riêng, cần được khám và xử trí sớm để tránh nhược thị.

Dấu hiệu thường gặp

Ở giai đoạn đầu, nhiều người không nhận ra vì mắt mờ rất từ từ. Hãy chú ý các biểu hiện sau:

• Nhìn mờ như có lớp sương hoặc kính bẩn, tăng dần theo thời gian.
• Chói mắt khi ra nắng, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn xe vào ban đêm.
• Màu sắc nhạt đi, ngả vàng hoặc kém tươi.
• Nhìn kém trong ánh sáng yếu, đi đường hay chạy xe buổi tối khó khăn.
• Phải thay kính thường xuyên mà vẫn không thấy rõ.
• Nhìn một hóa hai khi che bớt một mắt.
• Có người bỗng đọc gần rõ hơn, không cần kính lão. Đây thường là do độ khúc xạ thay đổi, không phải mắt khỏe lên.

Các triệu chứng này không đặc hiệu. Mắt mờ còn có thể do tật khúc xạ, bệnh võng mạc hoặc glocom. Vì vậy cần được bác sĩ khám để xác định đúng nguyên nhân.

Cần đi khám ngay nếu mắt mờ đột ngột, đau nhức, đỏ mắt, thấy chớp sáng hay màn che trước mắt. Đây không phải diễn tiến thông thường của cườm khô.

Khi nào cần mổ đục thủy tinh thể?

Hiện chưa có thuốc nhỏ hay thuốc uống nào được chứng minh làm tan cườm. Phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo là phương pháp điều trị chính. Quan niệm cũ “chờ cườm chín mới mổ” không còn phù hợp với kỹ thuật Phaco hiện nay.

Để cườm quá lâu, thủy tinh thể có thể cứng hơn, khiến ca mổ phức tạp hơn. Một số trường hợp cườm căng phồng còn gây tăng nhãn áp hoặc viêm trong mắt. Bác sĩ thường cân nhắc phẫu thuật khi:

• Thị lực giảm làm ảnh hưởng đến đọc sách, làm việc, lái xe, đi lại.
• Chói lóa khiến dễ vấp ngã, đặc biệt ở người lớn tuổi.
• Cườm gây biến chứng như tăng nhãn áp, viêm.
• Cần nhìn rõ đáy mắt để theo dõi bệnh khác, ví dụ bệnh võng mạc do đái tháo đường.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chỉnh lại kính, dùng đèn đủ sáng, đeo kính râm khi ra ngoài và tái khám định kỳ. Thời điểm mổ phù hợp do bác sĩ và người bệnh cùng bàn bạc.

Khám và chẩn đoán như thế nào?

Một buổi khám mắt để đánh giá đục thủy tinh thể thường gồm:

• Đo thị lực và kiểm tra kính đang đeo.
• Đo nhãn áp để phát hiện glocom đi kèm.
• Khám bằng sinh hiển vi sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử, giúp đánh giá mức độ đục.
• Soi đáy mắt để kiểm tra võng mạc, thần kinh thị giác.

Nếu có chỉ định mổ, bác sĩ sẽ đo sinh trắc nhãn cầu để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Một số trường hợp cần chụp OCT kiểm tra hoàng điểm. Người bệnh cũng được hỏi về bệnh toàn thân như tiểu đường, huyết áp.

Thuốc giãn đồng tử làm mắt mờ và chói trong vài giờ. Bạn nên có người đi cùng và không tự chạy xe máy về nhà sau khám.

Khám đục thủy tinh thể tại GEMs

Hệ thống Y tế GEMs có hai bệnh viện mắt: Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai (126 Wừu, phường Diên Hồng) và Bệnh viện Mắt Kon Tum (33 Triệu Việt Vương). Bệnh viện được trang bị máy đo IOL Master, chụp OCT và hệ thống mổ Phaco Centurion.

Đội ngũ chuyên môn gồm ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Phượng, ThS.BS Đào Thị Kim Nhung cùng các bác sĩ có kinh nghiệm mổ Phaco. Đến tháng 5/2025, Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai đã thực hiện hơn 35.000 ca Phaco.

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai nhận BHYT thông tuyến toàn quốc, không cần giấy chuyển viện. Bà con ở Pleiku và các huyện lân cận có thể gọi 0269 365 6666 để được hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.