Nhược thị ở trẻ: đừng bỏ lỡ thời gian vàng để điều trị

Nhược thị là gì

Khi mới sinh, khả năng nhìn của trẻ chưa hoàn thiện. Trong những năm đầu đời, não học cách xử lý hình ảnh từ hai mắt. Nếu một mắt nhận hình ảnh mờ hoặc lệch trong thời gian dài, não sẽ dần bỏ qua hình ảnh từ mắt đó.

Kết quả là mắt ấy nhìn kém, dù cấu trúc mắt có thể không có tổn thương rõ. Đeo kính đúng độ cũng không giúp mắt nhìn rõ ngay. Đó là nhược thị, người dân hay gọi là mắt lười.

Nhược thị thường xảy ra ở một mắt, nhưng cũng có thể ở cả hai mắt khi trẻ có tật khúc xạ nặng không được điều chỉnh.

Nguyên nhân thường gặp

• Tật khúc xạ chênh lệch giữa hai mắt: một mắt cận, viễn hoặc loạn nhiều hơn hẳn mắt kia. Đây là nguyên nhân dễ bị bỏ sót vì trẻ vẫn nhìn tốt bằng mắt còn lại.
• Tật khúc xạ nặng ở cả hai mắt mà không được đeo kính sớm.
• Lác (lé): hai mắt không cùng nhìn một điểm, não ức chế hình ảnh của mắt lệch để tránh nhìn đôi.
• Cản trở đường nhìn: sụp mi che đồng tử, đục thủy tinh thể bẩm sinh, sẹo giác mạc.

Trẻ có bố mẹ hoặc anh chị bị nhược thị, lác, tật khúc xạ nặng nên được khám mắt sớm hơn.

Vì sao gọi là thời gian vàng

Hệ thị giác của trẻ có khả năng thích nghi cao trong những năm đầu đời. Đây là giai đoạn não còn dễ học lại cách sử dụng mắt bị nhược thị.

Y văn ghi nhận điều trị nhược thị thường hiệu quả hơn khi bắt đầu ở tuổi mầm non và đầu tiểu học. Càng lớn, khả năng phục hồi thị lực càng giảm, dù trẻ lớn hơn vẫn có thể được bác sĩ đánh giá và điều trị.

Nếu nhược thị không được điều trị, thị lực kém của mắt đó có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Điều này ảnh hưởng đến học tập, chọn nghề và khả năng nhìn ba chiều.

Dấu hiệu phụ huynh có thể nhận thấy

Phần lớn trẻ nhược thị không than phiền, vì mắt khỏe vẫn giúp con nhìn bình thường. Một số dấu hiệu gợi ý:

• Mắt lệch vào trong hoặc ra ngoài, lúc có lúc không hoặc thường xuyên.
• Trẻ hay nghiêng đầu, nheo một mắt khi nhìn.
• Trẻ khó chịu, quấy khóc khi bị che một mắt.
• Va vấp nhiều, khó ước lượng khoảng cách khi bắt bóng, đi cầu thang.
• Mi mắt sụp che đồng tử, hoặc đồng tử có ánh trắng trong ảnh chụp.

Cách đơn giản để thử tại nhà là che lần lượt từng mắt khi trẻ xem tranh. Tuy nhiên, kết quả này chỉ để tham khảo, không thay được khám mắt.

Điều trị nhược thị như thế nào

Kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định, dựa trên nguyên nhân và mức độ. Các bước thường gồm:

1. Điều chỉnh tật khúc xạ: đeo kính đúng độ thường xuyên là nền tảng của điều trị.
2. Che mắt khỏe: buộc não sử dụng mắt nhược thị. Thời gian che mỗi ngày do bác sĩ quyết định.
3. Thuốc nhỏ làm mờ mắt khỏe: trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thay cho che mắt.
4. Bài tập thị giác: hỗ trợ khả năng phối hợp hai mắt, theo hướng dẫn chuyên môn.
5. Xử lý nguyên nhân cản trở: như phẫu thuật sụp mi, đục thủy tinh thể bẩm sinh, hoặc điều trị lác khi có chỉ định.

Điều trị nhược thị cần thời gian và sự kiên trì của cả gia đình. Tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ điều chỉnh kế hoạch kịp thời.

Hãy giúp con xem điều trị như một phần của sinh hoạt hằng ngày. Có thể khen ngợi khi trẻ đeo kính hoặc che mắt đủ giờ, và báo cho giáo viên biết để hỗ trợ con trên lớp.

Điều trị nhược thị cho trẻ tại GEMs

Hệ thống Y tế GEMs có Trung tâm Kiểm soát Cận thị và Nhược thị dành cho trẻ em, thực hiện đo khúc xạ, bài tập thị giác và điều trị nhược thị. ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Phượng, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai, có chuyên môn về nhãn nhi như lác, sụp mi.

Phụ huynh ở Pleiku và các xã Gia Lai có thể đến 126 Wừu, P. Diên Hồng (0269 365 6666). Ở Kon Tum, có thể đến Bệnh viện Mắt Kon Tum, 33 Triệu Việt Vương (0260 3867 007).

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.