Tật khúc xạ ở trẻ em: cận thị, viễn thị, loạn thị khác nhau thế nào

Tật khúc xạ là gì?

Mắt nhìn rõ khi ánh sáng đi qua giác mạc và thể thủy tinh rồi hội tụ đúng trên võng mạc. Nếu chiều dài nhãn cầu hoặc độ cong của giác mạc không phù hợp, ánh sáng hội tụ lệch chỗ và ảnh bị nhòe.

Tật khúc xạ không phải bệnh nhiễm trùng và không do "mắt yếu đi vì dùng nhiều". Đây là đặc điểm cấu trúc của mắt, có thể điều chỉnh bằng kính theo chỉ định của bác sĩ.

Ba dạng chính ở trẻ em

Cận thị: nhìn gần rõ, nhìn xa mờ. Trẻ ngồi sát tivi, nheo mắt khi nhìn bảng, đọc sai chữ ở xa.

Viễn thị: mắt phải điều tiết nhiều để nhìn rõ, đặc biệt khi nhìn gần. Trẻ viễn thị nhẹ thường vẫn nhìn xa tốt nên dễ bị bỏ sót. Trẻ có thể hay dụi mắt, mỏi mắt, đau đầu khi đọc, ngại học bài.

Loạn thị: giác mạc hoặc thể thủy tinh cong không đều nên ảnh ở một hướng bị nhòe hơn hướng khác. Trẻ có thể nhìn mờ cả xa lẫn gần, nghiêng đầu hoặc nheo mắt.

Một trẻ có thể bị phối hợp, ví dụ cận kèm loạn thị. Mỗi mắt cũng có thể có độ khác nhau.

Vì sao trẻ khó tự phát hiện?

Trẻ nhỏ thường nghĩ cách mình nhìn là bình thường. Các em ít khi nói "con nhìn mờ" mà biểu hiện qua hành vi: ngồi sát tivi, đưa sách rất gần mặt, nheo mắt, nghiêng đầu, dụi mắt, hay vấp ngã, ngại đọc chữ, kết quả học giảm.

Khi hai mắt có độ chênh lệch nhiều, mắt nhìn rõ hơn sẽ "làm hết việc" nên trẻ vẫn sinh hoạt bình thường. Mắt còn lại có nguy cơ bị nhược thị nếu không được phát hiện trong giai đoạn thị lực đang phát triển.

Dấu hiệu cha mẹ có thể quan sát tại nhà

• Nheo mắt hoặc nhíu mày khi nhìn xa.
• Ngồi rất gần tivi, đưa sách hoặc điện thoại sát mặt.
• Nghiêng đầu hoặc che một mắt khi nhìn.
• Dụi mắt nhiều, chảy nước mắt, mỏi mắt.
• Than đau đầu sau khi đọc hoặc học bài.
• Đọc sai chữ trên bảng, chép bài chậm, ngồi bàn trên vẫn không rõ.
• Một mắt lệch hướng so với mắt còn lại, đặc biệt khi mệt hoặc nhìn gần.

Có một dấu hiệu chưa chắc là tật khúc xạ, nhưng là lý do hợp lý để đo mắt.

Đo khúc xạ cho trẻ khác người lớn thế nào?

Mắt trẻ có khả năng điều tiết mạnh, có thể che mất độ viễn hoặc làm đo cận cao hơn thực tế. Vì vậy ở nhiều trẻ, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định nhỏ thuốc liệt điều tiết trước khi đo, theo chỉ định của bác sĩ, để biết độ khúc xạ thật.

Sau khi đo, bác sĩ khám thêm mắt, đánh giá hai mắt có cân bằng không, có lác hay nhược thị không và hẹn tái khám. Không nên tự mua kính theo độ cũ hoặc theo đoán của cửa hàng.

Điều trị và theo dõi

Tùy dạng và mức độ, bác sĩ có thể chỉ định đeo kính, kính kiểm soát tiến triển cận thị hoặc các biện pháp khác. Trẻ cận thị nên được tái khám định kỳ vì độ có thể thay đổi theo giai đoạn phát triển.

Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng thói quen: tăng thời gian chơi ngoài trời, hạn chế thời gian nhìn gần liên tục và màn hình, ngồi học đủ sáng, đúng tư thế, đeo kính đúng chỉ định.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám?

Nên đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu nêu trên, khi có người thân bị cận thị nặng, lác hoặc nhược thị, và khi chuẩn bị vào lớp 1. Nếu thấy mắt lệch, đỏ kéo dài hoặc trẻ đột ngột nhìn kém, nên đi khám sớm.

Khám mắt trẻ em tại Hệ thống Y tế GEMs: Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai (Pleiku) và Bệnh viện Mắt Kon Tum có khám mắt, đo khúc xạ cho trẻ. Trung tâm Kiểm soát Cận thị và Nhược thị hỗ trợ đo khúc xạ, kính kiểm soát cận thị, bài tập thị giác và điều trị nhược thị theo chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.