Lỵ amip: nhận biết tiêu chảy, đau quặn bụng và cách phòng bệnh

Lỵ amip là gì, lây qua đường nào?

Amip là đơn bào ký sinh trong đại tràng. Khi gây bệnh, amip xâm nhập niêm mạc ruột, tạo các vết loét và gây hội chứng lỵ.

Bệnh lây theo đường phân – miệng:

• Uống nước lã, nước giếng, nước suối chưa đun sôi.
• Ăn rau sống, trái cây không rửa kỹ.
• Thức ăn để ngoài trời, bị ruồi nhặng đậu.
• Tay bẩn, không rửa tay sau khi đi vệ sinh hoặc trước khi ăn.
• Dùng phân tươi bón rau.

Người mang kén amip không triệu chứng vẫn có thể thải kén ra môi trường và lây cho người khác.

Triệu chứng lỵ amip

Triệu chứng thường xuất hiện từ từ, có thể gồm:

• Đau quặn bụng, có thể đau dọc khung đại tràng.
• Mót rặn, đi ngoài nhiều lần trong ngày, mỗi lần ít.
• Phân nhầy, có thể lẫn máu, giống “máu cá”.
• Thường sốt nhẹ hoặc không sốt.
• Mệt mỏi, chán ăn.

Nếu không điều trị đúng, bệnh có thể kéo dài, lúc đỡ lúc tái, xen kẽ táo bón và tiêu chảy. Nhiều người nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường.

Phân biệt lỵ amip với tiêu chảy và lỵ do vi khuẩn

Tiêu chảy phân nhầy máu có nhiều nguyên nhân: lỵ trực khuẩn, viêm đại tràng, polyp hay khối u đại trực tràng.

• Lỵ trực khuẩn thường khởi phát đột ngột, sốt cao, đi ngoài rất nhiều lần.
• Lỵ amip hay diễn tiến từ từ, ít sốt, dễ tái đi tái lại.
• Đi ngoài ra máu kéo dài ở người lớn tuổi, kèm sụt cân, cần được khám để loại trừ bệnh lý đại tràng khác.

Ngoài ra, một số đơn bào và giun sán khác cũng có thể gây tiêu chảy kéo dài. Không thể chỉ dựa vào triệu chứng để tự chẩn đoán. Bác sĩ sẽ khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Xét nghiệm và chẩn đoán

Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Xét nghiệm phân: tìm amip hoặc kén amip. Mẫu phân cần được gửi sớm theo hướng dẫn để kết quả chính xác hơn.
• Xét nghiệm máu: đánh giá tình trạng nhiễm trùng, thiếu máu, mất nước.
• Siêu âm bụng: khi nghi biến chứng ở gan.
• Nội soi đại tràng: khi triệu chứng kéo dài hoặc cần phân biệt với bệnh lý khác.

Có thể cần xét nghiệm phân nhiều lần vì amip không phải lúc nào cũng xuất hiện trong mẫu. Kết quả âm tính một lần chưa đủ để loại trừ bệnh nếu triệu chứng còn kéo dài.

Bạn nên báo bác sĩ nếu đã tự dùng thuốc trước khi xét nghiệm, vì thuốc có thể làm kết quả kém chính xác.

Biến chứng và dấu hiệu cần khám ngay

Amip có thể theo đường máu lên gan, gây áp xe gan amip. Biến chứng này có thể xuất hiện cả khi tiêu chảy đã hết.

Đi khám ngay nếu có:

• Sốt, đau vùng hạ sườn phải, đau tăng khi hít sâu.
• Đi ngoài ra nhiều máu, đau bụng dữ dội, bụng chướng.
• Dấu hiệu mất nước: khát nhiều, tiểu ít, môi khô, chóng mặt, lơ mơ.
• Trẻ nhỏ, người già tiêu chảy nhiều lần, ăn uống kém.

Điều trị và phòng bệnh lỵ amip

Điều trị theo đơn và chỉ định của bác sĩ. Không tự mua kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy, vì có thể làm bệnh nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng.

• Uống đủ liệu trình, tái khám và xét nghiệm lại khi được hẹn.
• Bù nước bằng dung dịch oresol, pha đúng hướng dẫn trên gói.
• Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhiều bữa nhỏ.

Phòng bệnh:

• Ăn chín, uống sôi; rửa rau, trái cây kỹ dưới vòi nước chảy.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Dùng nhà vệ sinh hợp vệ sinh, không bón rau bằng phân tươi.
• Mang nước đun sôi khi đi rẫy, đi vườn cà phê, cao su xa nhà.

Ở nhiều vùng của Gia Lai, Kon Tum, người dân còn dùng nước giếng, nước suối. Đun sôi nước uống là cách phòng đơn giản và hiệu quả.

Khám lỵ amip tại Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng (Hệ thống Y tế GEMs) tại 02A Phù Đổng, phường Pleiku có khám nội tiêu hóa, xét nghiệm, siêu âm và nội soi đại tràng. Người bệnh có thể khám với BS CKII Nguyễn Ngọc Tuấn (Đại tá), nguyên Trưởng khoa Nội Tiêu hóa – Bệnh viện Quân y 211, Giám đốc chuyên môn của phòng khám. Bác sĩ khám, chỉ định xét nghiệm phù hợp và tư vấn điều trị.

Gọi 0269 3830 379 để đặt lịch, hỏi cách lấy mẫu phân và hình thức nội soi có gây mê.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.