Sán lá gan, sán dây: nguy cơ từ gỏi cá, rau sống và thịt tái

Sán lá gan lây qua đường nào?

Có hai nhóm sán lá gan thường được nhắc đến, với con đường lây khác nhau:

• Sán lá gan nhỏ: thường lây khi ăn gỏi cá, cá nước ngọt nướng hoặc muối chưa chín kỹ. Ấu trùng nằm trong thịt cá.
• Sán lá gan lớn: thường lây khi ăn rau thủy sinh sống như rau ngổ, cải xoong, rau muống, hoặc uống nước chưa đun sôi có ấu trùng.

Trâu, bò, dê, cừu là vật chủ quan trọng của sán lá gan lớn. Vì vậy, ở vùng chăn nuôi, rau mọc gần ao, ruộng có phân gia súc là nguồn nguy cơ cần lưu ý.

Người nhiễm sán lá gan nhỏ có thể mang sán trong nhiều năm. Sán sống trong đường mật, gây viêm và tổn thương kéo dài nếu không được phát hiện.

Sán dây và ấu trùng sán heo từ thịt tái

Sán dây trưởng thành sống trong ruột người, lây khi ăn thịt bò hoặc thịt heo tái, nem chua, thịt chưa nấu chín có ấu trùng.

Người có thể nhận thấy:

• Đốt sán màu trắng trong phân hoặc tự bò ra hậu môn.
• Đau bụng, rối loạn tiêu hóa, thèm ăn hoặc chán ăn.
• Sụt cân, mệt mỏi.

Riêng ấu trùng sán dây heo có thể đi vào cơ, dưới da, mắt hoặc não nếu người nuốt phải trứng sán. Điều này xảy ra khi ăn rau sống, uống nước nhiễm bẩn hoặc tay không sạch. Đây là thể bệnh cần được bác sĩ đánh giá kỹ.

Dấu hiệu cần nghĩ đến nhiễm sán

• Đau tức, đau âm ỉ vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị.
• Sốt, mệt mỏi, chán ăn kéo dài.
• Ngứa da, nổi mề đay tái đi tái lại.
• Rối loạn tiêu hóa: đầy bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
• Vàng da, nước tiểu sẫm màu.
• Nổi các nốt nhỏ dưới da, cử động được hoặc không.
• Xét nghiệm máu có bạch cầu ái toan tăng.

Nhiều người không có triệu chứng rõ. Bệnh chỉ được phát hiện khi siêu âm gan hoặc xét nghiệm trong lần khám sức khỏe.

Đi khám ngay nếu bạn bị đau bụng dữ dội, sốt cao kèm vàng da, co giật, đau đầu dữ dội hoặc nhìn mờ đột ngột.

Chẩn đoán sán lá gan, sán dây như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ thói quen ăn uống, nghề nghiệp, nơi sinh sống, sau đó chỉ định xét nghiệm phù hợp:

• Công thức máu: đánh giá bạch cầu ái toan.
• Xét nghiệm máu ELISA: tìm kháng thể với sán lá gan lớn, ấu trùng sán heo và một số loại khác.
• Xét nghiệm phân: tìm trứng sán lá gan nhỏ, đốt hoặc trứng sán dây.
• Siêu âm bụng: quan sát tổn thương gan, đường mật.
• Khi cần, bác sĩ có thể đề nghị chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hơn hoặc khám chuyên khoa.

Kết quả cần được bác sĩ đọc tổng hợp. Một xét nghiệm đơn lẻ thường chưa đủ để kết luận.

Điều trị: theo phác đồ, không tự mua thuốc

Mỗi loại sán đáp ứng với thuốc khác nhau. Thuốc tẩy giun thông thường bán ngoài nhà thuốc có thể không tác dụng với sán lá gan hay sán dây.

• Dùng thuốc theo đơn và chỉ định của bác sĩ.
• Tái khám, xét nghiệm lại theo lịch hẹn để đánh giá đáp ứng.
• Báo bác sĩ nếu mang thai, đang cho con bú hoặc có bệnh gan, thận.
• Không tự ý điều trị cho người thân bằng thuốc của mình.

Điều quan trọng là thay đổi thói quen ăn uống. Nếu tiếp tục ăn món sống, nguy cơ nhiễm lại vẫn còn.

Phòng ngừa: ăn chín, uống sôi

• Hạn chế gỏi cá, cá nướng chưa chín, thịt bò tái, nem chua sống.
• Nấu chín kỹ thịt, cá; không ăn thịt heo có nang sán (thịt “gạo”).
• Rửa rau sống kỹ, ưu tiên rau đã nấu chín, đặc biệt là rau thủy sinh.
• Uống nước đã đun sôi.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Ở Tây Nguyên, các bữa nhậu với gỏi, lòng, thịt tái khá phổ biến. Chỉ cần thay đổi thói quen nhỏ, bạn đã giảm đáng kể nguy cơ cho bản thân và gia đình.

Khám, xét nghiệm sán tại Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng thuộc Hệ thống Y tế GEMs, tại 02A Phù Đổng, phường Pleiku, Gia Lai, có khám đa khoa, xét nghiệm giun sán, xét nghiệm máu và siêu âm. Người bệnh được khám, làm xét nghiệm và nhận tư vấn tại cùng một nơi, thuận tiện và tiết kiệm thời gian.

Gọi 0269 3830 379 để đặt lịch khám.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.