Chắp, lẹo mắt (chấp mắt): phân biệt, chăm sóc tại nhà và khi nào cần rạch

Chắp và lẹo khác nhau thế nào?

Nhiều người gọi chung là "lên lẹo", nhưng chắp và lẹo là hai tình trạng khác nhau.

• Lẹo: nhiễm trùng cấp ở chân lông mi hoặc tuyến bờ mi, thường do vi khuẩn tụ cầu. Mi sưng đỏ, đau, có thể thấy đầu mủ vàng ở bờ mi.
• Chắp: tuyến bờ mi (tuyến Meibomius) bị tắc, chất tiết đọng lại gây viêm mạn tính. Sờ thấy cục tròn, chắc, nằm trong mi, thường ít đau hơn lẹo.

Một cái lẹo chưa được xử lý dứt điểm có thể chuyển thành chắp. Cả hai đều hay gặp, ở cả trẻ em và người lớn.

Vì sao bị chắp, lẹo?

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ:

• Dụi mắt bằng tay bẩn, dùng chung khăn mặt.
• Viêm bờ mi, gàu ở mi mắt, da dầu.
• Trang điểm mắt nhưng tẩy trang không sạch, dùng mỹ phẩm cũ.
• Đeo kính áp tròng không đúng cách vệ sinh.
• Môi trường nhiều khói bụi, như làm rẫy, đốt cỏ, chạy xe đường đất mùa khô ở Tây Nguyên.
• Thiếu ngủ, căng thẳng, một số bệnh da như trứng cá đỏ.

Người bị chắp, lẹo tái phát nhiều lần nên được khám để tìm và xử lý nguyên nhân như viêm bờ mi.

Chăm sóc chắp, lẹo tại nhà đúng cách

• Chườm ấm: dùng khăn sạch nhúng nước ấm vừa phải, vắt ráo, đắp lên mi khoảng 10 phút, vài lần mỗi ngày. Hơi ấm giúp tuyến bờ mi thông thoáng.
• Giữ sạch bờ mi: rửa tay trước khi chạm vào mắt; vệ sinh bờ mi nhẹ nhàng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Không nặn, không chích: nặn có thể làm nhiễm trùng lan rộng.
• Tạm ngưng trang điểm mắt và kính áp tròng cho đến khi khỏi.
• Không dùng chung khăn, gối với người khác.

Không tự mua thuốc nhỏ hoặc thuốc mỡ có kháng sinh, corticoid để dùng. Thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ. Dân gian có nhiều mẹo như chườm lá, buộc chỉ tay, nhưng các mẹo này không có cơ sở và có thể làm bẩn mắt.

Chắp, lẹo bao lâu thì khỏi?

Lẹo thường tự vỡ mủ và giảm dần trong khoảng một tuần nếu được chăm sóc đúng. Chắp diễn tiến chậm hơn, có thể nhỏ lại sau vài tuần đến vài tháng.

Thời gian hồi phục còn tùy kích thước tổn thương, việc chườm ấm có đều hay không và tình trạng bờ mi của từng người.

Bạn nên đi khám nếu sau khoảng 1–2 tuần chăm sóc mà tình trạng không cải thiện, hoặc cục chắp ngày càng to.

Khi nào cần rạch chắp, lẹo?

Bác sĩ có thể cân nhắc rạch khi:

• Chắp to, kéo dài nhiều tuần, chăm sóc tại nhà không đỡ.
• Chắp đè lên nhãn cầu gây nhìn mờ, loạn thị hoặc vướng víu.
• Lẹo tụ mủ lớn, căng đau, không tự vỡ.
• Chắp ảnh hưởng thẩm mỹ, khó chịu trong sinh hoạt.

Rạch chắp là thủ thuật nhỏ, làm dưới gây tê tại chỗ. Với chắp tái phát nhiều lần ở cùng một vị trí, đặc biệt ở người lớn tuổi, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm mô để loại trừ tổn thương khác.

Sau rạch, mi có thể sưng, bầm nhẹ vài ngày. Hãy dùng thuốc và tái khám theo hướng dẫn.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Sưng đỏ lan rộng cả mi hoặc quanh hốc mắt, mi căng không mở được mắt.
• Sốt, mệt, đau nhức nhiều quanh mắt.
• Nhìn mờ, đau khi đảo mắt, mắt lồi.
• Trẻ nhỏ sưng mi nhanh, quấy khóc, sốt.
• Cục ở mi chảy máu, loét, mất lông mi tại chỗ, hoặc tái phát nhiều lần.

Những dấu hiệu này có thể là viêm mô tế bào quanh hốc mắt hoặc bệnh khác cần điều trị kịp thời.

Khám chắp, lẹo tại GEMs

Bạn có thể khám tại Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai (126 Wừu, phường Diên Hồng, Gia Lai; 0269 365 6666) hoặc Bệnh viện Mắt Kon Tum (33 Triệu Việt Vương, phường Kon Tum; văn phòng 0260 3867 007). Cả hai bệnh viện có cấp cứu mắt 24/7.

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn – Gia Lai nhận BHYT thông tuyến toàn quốc, không cần giấy chuyển viện. Tại Kon Tum, bạn vui lòng gọi tổng đài để được hướng dẫn về BHYT.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.