Rối loạn tiền đình, chóng mặt: cách phân biệt và xử trí đúng

Tiền đình là gì, vì sao gây chóng mặt?

Hệ tiền đình nằm ở tai trong và liên kết với não. Nó giúp cơ thể giữ thăng bằng và định hướng khi di chuyển.

Khi hệ tiền đình hoạt động không bình thường, não nhận tín hiệu sai về tư thế. Người bệnh thấy mọi vật quay tròn, đứng không vững, buồn nôn hoặc nôn.

Cách gọi "rối loạn tiền đình" trong dân gian thường dùng cho mọi kiểu chóng mặt. Thực tế, cần bác sĩ khám để biết nguyên nhân nằm ở tai trong, ở não hay ở bộ phận khác.

Phân biệt các kiểu chóng mặt

Mô tả đúng cảm giác giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân nhanh hơn:

• Chóng mặt quay: thấy đồ vật hoặc bản thân xoay tròn. Hay gặp trong bệnh lý tiền đình.
• Choáng váng, xây xẩm: cảm giác sắp ngất, tối sầm mắt khi đứng dậy. Có thể do tụt huyết áp, hạ đường huyết, thiếu máu, mất nước.
• Mất thăng bằng: đi loạng choạng, dễ ngã nhưng không thấy quay.
• Cảm giác lâng lâng: đầu nặng, mơ hồ, hay gặp khi lo âu, thiếu ngủ.

Bạn nên để ý thời gian mỗi cơn, tư thế làm cơn xuất hiện và các triệu chứng kèm theo. Hãy kể lại chi tiết khi đi khám.

Nguyên nhân thường gặp

• Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính: cơn quay ngắn khi trở mình, ngẩng đầu, cúi xuống. Đây là nguyên nhân hay gặp.
• Viêm dây thần kinh tiền đình: chóng mặt dữ dội kéo dài nhiều giờ đến vài ngày, thường sau cảm cúm.
• Bệnh Ménière: chóng mặt từng cơn kèm ù tai, nghe kém, cảm giác đầy tai.
• Nguyên nhân ở não: thiểu năng tuần hoàn não, đột quỵ, đặc biệt ở người có tăng huyết áp, đái tháo đường.
• Nguyên nhân khác: tụt huyết áp, thiếu máu, rối loạn nhịp tim, tác dụng phụ của thuốc, thoái hóa cột sống cổ.

Làm việc dưới nắng, mất nước, thiếu ngủ trong mùa thu hoạch cà phê ở Tây Nguyên cũng dễ gây choáng váng.

Dấu hiệu cần gọi 115 ngay

Chóng mặt có thể là biểu hiện của đột quỵ. Hãy gọi 115 và đến bệnh viện có khả năng can thiệp đột quỵ nếu có:

• Yếu hoặc tê một bên mặt, tay, chân.
• Méo miệng, nói khó, nói ngọng đột ngột.
• Nhìn đôi, mất thị lực đột ngột.
• Đi không vững đột ngột, không tự đứng được.
• Đau đầu dữ dội, nôn nhiều, lơ mơ.
• Chóng mặt kèm đau ngực, khó thở, ngất.

Phòng khám không phải nơi cấp cứu đột quỵ. Đừng chờ hết chóng mặt mới đi viện, vì thời gian can thiệp rất quan trọng.

Xử trí tại chỗ khi đang chóng mặt

• Ngồi hoặc nằm xuống ngay, nơi an toàn. Tránh đứng dậy đột ngột.
• Nhắm mắt hoặc nhìn cố định một điểm, giữ đầu yên.
• Nới lỏng quần áo, ở nơi thoáng mát.
• Uống nước từng ngụm nhỏ nếu không buồn nôn nhiều.
• Không lái xe, không leo cao, không làm việc trên dốc rẫy hay gần máy móc khi đang chóng mặt.
• Khi cơn qua, đứng dậy từ từ và có người đỡ.

Thuốc chống chóng mặt chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ. Một số bài tập phục hồi tiền đình có thể hữu ích, nhưng cần bác sĩ hướng dẫn phù hợp từng nguyên nhân.

Bác sĩ khám chóng mặt như thế nào?

Bác sĩ hỏi kỹ về cơn chóng mặt, bệnh nền và thuốc đang dùng. Sau đó khám thần kinh, đo huyết áp ở tư thế nằm và đứng, làm một số nghiệm pháp đánh giá thăng bằng.

• Xét nghiệm máu khi nghi thiếu máu, rối loạn đường huyết, mỡ máu.
• Đo lưu huyết não, điện não đồ khi bác sĩ thấy cần.
• Chụp CT, MRI hoặc khám tai mũi họng, tim mạch khi có chỉ định, bác sĩ sẽ tư vấn nơi thực hiện.

Trước khi đi khám, bạn nên ghi lại số cơn chóng mặt, thời gian mỗi cơn và hoàn cảnh xuất hiện. Hãy mang theo toa thuốc đang dùng, nhất định không tự ngưng thuốc huyết áp hay thuốc tiểu đường.

Khám chóng mặt, rối loạn tiền đình tại Sysmed Phù Đổng

Phòng khám Đa khoa Sysmed Phù Đổng (Hệ thống Y tế GEMs), 02A Phù Đổng, phường Pleiku, có chuyên khoa Nội thần kinh do BS CKI Mai Văn Dũng khám và điều trị chóng mặt, đau đầu, mất ngủ. Phòng khám có máy điện não đồ và đo lưu huyết não, thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.

Gọi 0269 3830 379 để đặt lịch khám từ thứ 2 đến chủ nhật.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được khám.